21.11.2019, Piyshembi

Surxan elinde jańlaǵan hawaz (Intervyu)

Hár bir xalıqtıń ázeliy tariyxı hám mádeniyatı bárinen burın onıń awızeki dóretiwshiligi  folklor kórkem ónerinde,  dástan hám eposlarında jámlengen. Olar millettiń ózligin ańlawda,  onıń ózine tán milliy qádiriyatları menen dástúrlerin saqlawda hám rawajlandırıwda biybaha dárek esaplanadı.

2018-jıl 1-noyabrde Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń «Xalıqaralıq baqsıshılıq kórkem óneri festivalın ótkeriw haqqında»ǵı qararı járiya¬lanǵan edi. Qararda ózbek milliy baqsıshılıq hám dástanshılıq kórkem óneriniń siyrek gezlesetuǵın úlgilerin qásterlep saqlaw hám rawajlandırıw,  onı keńnen úgit-násiyatlaw,  jas áwlad qálbinde usı kórkem óner túrine húrmet hám itibar tuyǵıların kúsheytiw,  túrli xalıqlar arasındaǵı doslıq hám tuwısqanlıq baylanısların bekkemlew,  dóretiwshilik jaqtan birge islesiw,  mádeniy-mánawiy qatnasıqlar sheńberin xalıqaralıq kólemde bunnan bılay da keńeytiw belgilengen.   

Usı jıldıń 6-aprel kúni Termiz qalasında fes¬tivaldıń ashılıw saltanatı bolıp ótti. Oǵan dúnyanıń 74 mámleketinen 160 tan aslam qatnasıwshılar,  sonday-aq,  YuNESKO,  Islam birge islesiw shólkeminiń Bilimlendiriw,  ilim hám mádeniyat máseleleri boyınsha strukturası – ¬ ISESCO sıyaqlı abıraylı xalıqaralıq shólkemlerdiń wákilleri,  Qırǵızstan,  Qazaqstan,  Tájikstan,  Túrkmenstan,  Awǵanstan sıyaqlı mámleketlerden húrmetli miymanlar qatnastı.

Festivalǵa Qaraqalpaqstannan 87 baqsı hám jırawlar qatnasıp,  óz ónerlerin kórsetti. Festival sheńberinde ótkerilgen baqsı-shayırlar,  aqın hám jırawlar,  folklor toparlarınıń xalıqaralıq tańlawında Túrkiya,  Rossiya,  Iran,  Belgiya,  Qubla Koreya,  Qıtay,  Mongoliya,  Izrail,  Yaponiya,  Finlyandiya,  Awǵanstan sıyaqlı 20 mámleket wákilleri menen birge jerleslerimiz de óz sheberliklerin kórsetti. Olardıń atqarıwshılıq sheberligin Franciya,  Qubla Koreya,  Rossiya,  Túrkiya,  Mongoliya,  Qazaqstan hám Ózbekstannıń belgili kórkem óner hám mádeniyat ǵayratkerleri,  ilimpazlar,  maman qánigelerden ibarat tóreshiler toparı ılayıqlı bahalap bardı. 

Quwanıshlı tárepi,  fes¬tivaldıń xalıqaralıq tańlawına qatnasqan biziń jerleslerimizden Qaraqalpaqstan xalıq baqsısı Gúlnara Allambergenova qaraqalpaq baqsıshılıq mektebiniń ájayıp dás-túrlerin dúnya júzine jáne bir márte kórsete otırıp,  20 mámleketten qatnasqan 57 baqsı arasında sıylı úshinshi orındı iyelep,  oǵan festivaldıń 888 dárejeli diplomı,  statuetkası hám 2500 AQSH dolları muǵdarındaǵı aqshalay sıylıǵı tapsırıldı. Al,  baqsı Erisbay Asqarov ózbekstanlı baqsılar arasında ótkerilgen ishki tańlawda birinshi orındı,  baqsı Muhammed Tórebekov úshinshi,   jırawlar arasında Salamat Ayapov ekinshi orındı iyeledi,  sonday-aq,  M.Ayekeev,  L.Muhammeddinova hám B.Asqarovalar da joqarı nátiyjelerge eristi. Al,  jas baqsı K.Biysenbaev bolsa,  festivaldıń Húrmet jarlıǵı menen sıylıqlanıp qayttı.

Biz jaqında baqsı Erisbay Asqarov penen ushırasıp,  onıń menen fes-tivaldan alǵan tásirleri haqqında sáwbetlestik.


– Erisbay siz baqsıshılıq ónerine qashannan berli qızıǵasız?

– Ata-anam 2-klass waqtımda meni muzıka mektebiniń duwtar shertiw dógeregine alıp bardı. Ustazım Dáwlet Seydanovtan 6 jıl dawamında duwtar shertiw sırların úyrengen bolsam,  sonnan berli ala moynaq duwtar jaqın joldasım bolıp kiya¬tır. Orta mekteptiń 9-klasın pitkerip,  2008-jılı Nókis mádeniyat hám kórkem óner kolledjine oqıwǵa kirdim. Bul jerde ustazım Oralbay Ótámbetovtan duwtar shertiw sırların tereńirek úyrenip,  xalqımızdıń dástanların duwtar shertiw atqaratuǵın dárejege jetis¬tim. Sonlıqtan,  kásip tańlawda mende ekileniwshilik bolmadı. Kolledjdi pitkerip,  hújjetlerimdi Berdaq atındaǵı QMUniń muzıkalıq tálim bólimine tapsırdım. Oqıp júrip,  Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan kóleminde ótkerilgen kóplegen baqsıshılıq tańlawlarǵa,  koncertlerge qatnastım. Atap ótetuǵın bolsam,  hár eki jıldan ataqlı baqsı Atajan Xudayshukurov húrmetine ótkeriletuǵın tańlawda 2013-jılı úshinshi,  2015-jılı birinshi orındı iye¬lewge eristim. Sonday-aq,  Qaraqalpaqstan Respublikasındaǵı joqarı oqıw orınlarınıń student jasları arasında ótkerilgen «Kitapqumarlar» tańlawınıń folklor jónelisinde qatnasıp,  onda I.Yusupovtıń «SHógirme» qosıǵın jıraw S.Ayapov penen duet etip atqarıp,  birinshi orındı alǵan bolsaq,  al,  usı tańlawdıń Ózbekstan basqıshında ekinshi orındı iye¬lewge miyasar boldıq.   

«Adıńnan» qosıǵı ¬ qaraqalpaq xalqınıń milliy saz ásbabı duwtarda atqarılatuǵın qosıqlarınıń eń biyik shıńı sanaladı. Sonlıqtan,  bul qosıqtı baqsı dárejesine tolıq jetisken adam ǵana atqara aladı. Hár jılı paytaxtımızdaǵı Berdaq muzeyinde ótkeriletuǵın «Adıńnan» tańlawına men de qatnasıp,  birinshi orındı alıwǵa miyasar boldım. 

– Surxandáryadaǵı tańlawdan qanday tásirler menen qayttıńız?

–Bizler respublikamızdan 29-martta jónep ketip,  3l-marttan baslap festivalǵa tayarlıq jumısların basladıq. «8 Xalıq¬aralıq baqsıshılıq kórkem óneri festivalı»n ótkeriw ushın Termiz qalasındaǵı «Surxandárya kórkem óner sarayı» mámleketlik mákemesi maydanı aymaǵınan 32 gektarlıq jer ajıratılıp,  bul jerde Surxannıń hár bir rayonına hám Ózbekstannıń hámme wálayatlarına aymaqlar bólip berildi. Bul jerde barlıq wálayatlardan kelgen delegaciya aǵzaları tárepinen etnografiyalıq qalashalar jaratılıp,  hár bir wálayat óziniń milliy qádiriyatlarınıń úlgilerin,  ónermentshilik,  zergerlik,  aǵash ustashılıq,  kesteshilik,  súw¬retshilik,  úy ruwzıgershilik buyımları kórgizbesin shólkemlestirip,  miymanlarǵa óziniń aymaǵına tán folklor-etnografiyalıq ónerlerin kórsetip,  qosıq aytıp,  ayaq oyın oynap,  tamashalar kórsetti.

Qaraqalpaqstan Respublikasınan barǵan delegaciyaǵa úlken eki aymaq berildi. SHımbay rayonı eki,  NMPI,  QMU,  Akademiyalıq teatr,  Mektepke shekemgi bilimlendiriw ministrliginiń birewden qurǵan 6,  8,  12 qanatlı altı qara úyleri basqa wálayatlardan ózgeshelenip,  festivalǵa shıray berip turdı. Sonday-aq,  dekorator-xudojnik jigitlerimiz tárepinen 5 metrlik jırawlar piri ¬ Qorqıt atanıń,  qobız hám ala moynaq duwtardıń maketleri,  milliy kiyimdegi qız baqsınıń músini,  «Ayaz qala»nıń úlken kórinisi qurılıp,  kópshilikti tań qaldırdı. Onıń tóbesine shıǵıp,  hátte átiraptı tamashalawǵa bolatuǵın edi.

Aral teńiziniń búgingi ashınarlı kórinisi,  qumda shógip qalǵan balıqshı qayıǵı,  jılım-awlar,  sharq urǵan quslar,  qumdaǵı seksewiller hám taǵı basqa da kórinislerdiń barlıǵı «Moynaq» kompoziciyasında sáwlelendirildi.

Eń quwanarlısı,  Prezidentimiz SH.Mirziyoevtiń festivaldıń ashılıw saltanatınan keyin birinshi bolıp bizlerdiń aymaǵımızdı aralap,  miynetlerimizge joqarı baha berip,  minnetdarshılıǵın bildirgeni bizlerdi jáne de ilhamlandırıp jiberdi. Ol baqsılarımızdıń qo¬sıq¬ların tıńlap,  «Moynaq» kompoziciyasın tamashaladı. Jıraw B.Sırımbetov penen qol berisip sálemlesip,  onıń qobızda atqarǵan jırın tıńladı. Otawlarımızǵa kirip,  qaraqalpaqstanlılarǵa jaqsı tileklerin bildirdi. 

5-10-aprel kúnleri aralıǵında festival bolıp ótip,  31-marttan baslap úlken,  keń saxnada qosıqshılarımız,  baqsı,  jırawlarımız qosıq aytıp,  dástanlardan úzindi,  terme,  tolǵawlar tolǵap,  oyınshılarımız oyın oynap,  festivalǵa kelgen miyman¬larǵa xalqımızdıń kórkem ónerin kórsetip,  bay mádeniy miyraslarımızdı tanıstırdı. Bizler de sol jerde «Muxalles» ansambli menen koncert baǵdarlamasın qoyıp berdik. Festivalǵa ustazlarımızdan sazendeshilik jónelisi boyınsha Ǵayrat Ótemuratov,  jırawshılıq boyınsha Baqbergen Sırımbetov,  baqsıshılıq boyınsha Gúlnara Allambergenovalar qatnasıp,  qaraqalpaq kórkem óneriniń ájayıp dástúrlerin kórsetti.

– Al,  endi ózińiz qatnasqan tańlaw tuwralı aytıp berseńiz...

– Festival barısında Ózbekstan Respublikası Mádeniyat ministriniń birinshi orınbasarı Azadbek Nazarbekovtıń baslaması menen ózbekstanlı baqsı-jırawlar arasında ishki tańlaw ótkeriw,  jeńimpazlardı aqshalay sıylıqlaw boyınsha qarar shıǵarıldı. Ózlerińizge málim,  negizinde ózbek baqsıları at¬qarıw hám shertiw usıllarına qaray úsh baǵdarǵa bólinedi. Birinshi baǵdar ¬ Surxandárya,  Qashqadárya,  Samarqand hám Nawayı wálayatlarındaǵı Bulın¬ǵır,  Narpay,  Nurata,  Qorǵan,  SHahrisabz,  Qamay,  SHerabad baqsıshılıq mektepleri,  ekinshi baǵdarǵa Xorezm dástanshılıq mektebi hám úshinshi baǵdarǵa Ferǵana alabında tarqal¬ǵan dástan atqarıwshılıq óneri kiredi. Usılayınsha bul tańlaw úsh jóneliste ¬ baqsıshılıq,  aqın-jırawshılıq hám dástan atqarıwshılıq jónelislerinde ótkerildi. 


Men de usı tańlawdıń úshinshi jónelisinde qatnasıp,  birinshi orındı iyeledim. Al,  usı jónelis¬tiń úshinshi ornın qaraqalpaqstanlı baqsı Muhammed Tórebekov jeńip alıwǵa miyasar boldı. Tilge tiyek eter jeri,  festivalǵa Qaraqalpaqstannan sanawlı baqsı barsaq ta joqarı nátiyjelerge erisip,  jarıq júz benen qayttıq.

Festival waqtında Surxandárya wálayatınıń arxeo¬logiyalıq esteliklerin,  muqaddes orınların zıyaratladıq,  turistlik obekt¬lerin hám basqa da dıqqatqa ılayıq orınlarına sayaxat ettik,  ulıwma alǵanda,  festivaldan elimizge úlken tásirler menen qayttıq.

–Keleshektegi rejelerińiz haqqında da ayt¬sańız...

– Keleshekten úmitim kóp. Burın ózim de ustaz¬larǵa erip shákirt bolǵan bolsam,  búginligi olardıń qollap-quwatlawı arqasında ustazlıq dárejesine jetistim. Ózim de shákirt tayarlap atırman,  olardan Kegeyli rayonındaǵı 11-sanlı balalar muzıka mektebiniń Xalqabadtaǵı filialınıń duwtar shertiw dógereginde oqıtıp atır¬ǵan oqıwshılarım arasında talantlılar júdá kóp. Men olardıń kelesheginen úlken úmit kútemen,  atap aytqanda Azada Qarlıbaeva «Juldızsha» teleoyınınıń Qaraqalpaqstan bas¬qıshında «Nalısh»tan eń jaqsı atqarıwshı nominaciyası jeńimpazı bolǵan bolsa,  jaqında ótkerilgen «Kamalak yulduzlari» tańlawınıń Qaraqalpaqstan basqıshında ózi qatarlı jas baqsılar arasında birinshi orındı iyeledi. Sonday-aq,  Nókis pedagogikalıq kolledjinde oqıp atırǵan ¬ G.Rámetullaeva,  I.Erejepova,  N.Saǵınbaeva,  SH.Haytbaevalar da kóplegen tańlawlarda qatnasıp,  jetiskenliklerge erisip kiyatır.

Jeke ózime kelsem,  aldaǵı waqıtlarda qaraqalpaqtıń milliy saz ásbabı ¬ duwtarda atqarılatuǵın milliy qosıqlarımızdı ele de jetik dárejede atqarıp,  rawajlandırıp,  sonday-aq,  xalqımızdıń dástanların,  shayırlarımızdıń tárbiyalıq áhmiyeti úlken aqıl-násiyat qosıqların notaǵa,  duwtar sazına túsirip,  xalqı¬mızǵa inam etsem degen niyetim bar


“Erkin Qaraqalpaqstan” gazetasınıń 2019-jıl 13-iyun 73-sanınan alındı.

Sáwbetlesken:  

Saǵınbay ORAZĺMBETOV,  

Súwretlerde:  Erisbay baqsı Asqarov